حسين قرچانلو

238

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

ساعات حدود 49 درجه و در خنكترين ساعات 17 درجه سانتىگراد است . اقتصاد بحرين عمدتا بر پايهء فعاليتهاى بازرگانى ، خدمات و بخش ساختمان است و بخشهاى صنايع ، نفت و بخش كشاورزى در درجه دوم اهميت قرار دارد . در گذشته صيد و تجارت مرواريد بخشى از اقتصاد بحرين را تشكيل مىداد ، ولى امروزه با وجود مرواريد پرورشى ژاپن ، صيد مرواريد در بحرين رو به كاهش گذاشته و در واقع عملا متوقف شده است . به نوشته راولينسون در جزيرهء بحرين كتيبه‌اى به خط ميخى يافت شده و در آن از جزيره‌اى به نام ديلمون نام برده شده كه همان جزيرهء بحرين است . « 1 » در سال 1332 باستانشناسان دانماركى قدمت آثار مكشوفه در شمال جزيرهء بحرين را به عصر حجر رسانده‌اند . در شمال جزيرهء بحرين در زير قلعهء پرتغالىها آثار تمدنى پنجهزار ساله از باقيمانده شهرى با برج و بارو پيدا شده . . . كه به عنوان فرهنگ ناحيهء ديلمون شناخته شده و در هزارهء دوم يا سوم پيش از ميلاد از مراكز تجارى سومريان بوده است . از آثار دورهء اسلامى در بحرين ويرانه‌هاى مسجدى است با مناره‌اى سالم از قرن پنجم هجرى / يازدهم ميلادى . مردم بحرين بعضى شيعه و بقيه سنىمذهبند . « 2 » در دوران تسلط اسكندر ( م . 323 ق . م ) بر ايران از يكى از جزاير بحرين به نام تيلوس « 3 » سخن به ميان آمده است كه احتمالا با يكى از جزاير كنونى بحرين مطابقت دارد . « 4 » در تشكيلات ادارى دورهء ساسانيان كه سواحل غربى خليج فارس به چند ناحيه يا حكومت‌نشين تقسيم شده بود ، ميشماهيگ يا أوال يكى از آن نواحى بود كه با جزيرهء بحرين امروز مطابقت دارد . ساسانيان به ميشماهيگ ، ماش ماهى مىگفتند كه سابقا اين نام به جزيرهء محرق اطلاق مىشد و هم‌اكنون قريه‌اى به همين نام در اين جزيره وجود دارد ؛ ولى كلمهء اوال ، كه تا قرن نهم هجرى گاهى جزيره را اوال مىناميدند ، احتمالا مأخوذ از نام بت قبيلهء بكر بن

--> ( 1 ) . « بحرين » ، دانشنامهء جهان اسلام ؛ جزوهء هفتم ، ص 989 و 990 . ( 2 ) . همان ؛ ص 989 و 990 . ( 3 ) . Tylus ( 4 ) . دريانوردى عرب در درياى هند ؛ ص 121 و خليج فارس ؛ ص 57 .